Các lớp băng dày tại Bắc cực đang tan chảy. Điều này không chỉ mang lại cơ hội kinh tế mới cho các quốc gia vùng Bắc cực mà còn khiến sự cạnh tranh giữa họ trở nên khốc liệt hơn.

Câu hỏi đặt ra là liệu những lợi ích đối nghịch nhau có thể dẫn đến một cuộc chiến quy mô lớn tại Bắc cực?

Cuộc tranh giành khu vực giàu tài nguyên này không chỉ có sự tham gia của các quốc gia quanh Bắc cực như Mỹ, Nga, Canada, Na Uy, Đan Mạch mà còn cả những cường quốc ở các khu vực khác như Trung Quốc.

Nghiên cứu vùng này cực giờ đây không còn là một bộ môn khoa học thuần túy mà đã chuyển sang khía cạnh kinh tế, dẫn đến nhiều cuộc tranh luận chính trị gay gắt giữa các quốc gia liên quan.

Sự trở lại của Nga tại Bắc cực

Vào những năm 1990, quy mô của hầu hết các đơn vị quân đội Nga đồn trú tại Bắc cực đều bị thu hẹp. Về cơ bản, không có sự hiện diện của quân đội dọc theo bờ biển trải dài từ Murmansk đến Chukotka. Nga đã mất kiểm soát phần lớn khu vực rộng lớn này.

Hiện nay, Nga đang quay trở lại đầu tư vào Bắc cực với việc sử dụng các giải pháp công nghệ mới để củng cố cho các tuyên bố của mình. Các lực lượng vũ trang Nga đang gia tăng nhanh chóng tiềm lực quân sự và sự hiện diện tại Bắc cực.

Moscow có hạm đội tàu phá băng lớn nhất thế giới tại đây và hiện giờ đang đẩy mạnh xây dựng các căn cứ quân sự, sân bay, cải thiện hệ thống hỗ trợ trên không, hệ thống bảo vệ phòng không và nâng cấp radar.

Tranh giành chủ quyền tại Bắc Cực có trở thành cuộc chiến quy mô lớn? - Ảnh 1.

Nguồn tài nguyên Bắc Cực đang thu hút nhiều sự quan tâm.Nguồn: US Navy.

Loading...

Nhưng không chỉ có Nga, các quốc gia khác ở vùng Bắc cực cũng tham gia vào cuộc chạy đua. Nhiều người đặt ra câu hỏi liệu những xung đột về lợi ích trong khu vực có thể dẫn đến một cuộc chiến tranh quy mô lớn hay không.

Trên thực tế, có nhiều bất đồng giữa các nước ở khu vực Bắc cực vào thời điểm hiện tại và một số bất đồng đó tiềm ẩn những nguy hiểm.

Cần phải lưu ý rằng, ranh giới giữa các vùng đặc quyền kinh tế ở Bắc cực vẫn chưa được xác định rõ ràng do sự mơ hồ của một số điều khoản trong luật pháp quốc tế và điều này đã dẫn đến những cách hiểu khác nhau cũng như làm nảy sinh nhiều bất đồng.

Vấn đề quan trọng tiếp theo tại Bắc cực là sự tranh cãi về chủ quyền của các quốc gia đối với “hành lang Đông Bắc” (NEP) hay tuyến đường biển phương Bắc theo cách gọi của Nga. Tuyến đường này đang ngày càng trở nên dễ tiếp cận với tàu thuyền thương mại do lớp băng bề mặt tan dần.

Xét về mặt địa chính trị, bất kỳ tình huống nào xảy ra ở Bắc Băng Dương sẽ tương tự như những tình huống mà chúng ta đang chứng kiến ở Vịnh Persian hay tại khu vực tranh chấp ở Biển Đông.

Cũng cần phải lưu ý rằng, hầu hết những quốc gia tham gia “cuộc chơi” tại Bắc cực đều là các cường quốc hạt nhân có tiềm lực quân sự lớn hoặc là thành viên của một liên minh quân sự quyền lực.

Điều này đồng nghĩa với việc toàn bộ cơ chế răn đe sẽ được áp dụng nếu có bất cứ điều gì xảy ra. Nhưng ít có khả năng các cường quốc hạt nhân sẽ tiến hành một cuộc tấn công hạt nhân để giải quyết vấn đề, thay vào đó họ sử dụng một số cơ chế khác.

Các cơ chế đó sẽ khiến tình hình nằm trong tầm kiểm soát và không leo thang thành một cuộc chiến toàn diện bởi cuộc chiến này có thể chuyển thành chiến tranh hạt nhân ở giai đoạn hai.

Sẽ không có một cuộc chiến quy mô lớn và cũng không có một cuộc chiến tranh truyền thống với tuyên bố chính thức hay ban bố tình trạng thiết quân luật. Nhưng số vụ tranh chấp chủ quyền chắc chắn sẽ gia tăng.

Và cũng không có lý do để tin rằng, tình hình sẽ khác biệt so với những gì diễn ra tại Biển Đông, Vịnh Persian hay tại Địa Trung Hải – những nơi căng thẳng thường xuyên leo thang.